بیمه در دوران باستان

bimeh 4در دوران های گذشته، هرگاه يکی از افراد قبيله صدمه و زيانی می ديد ديگر اعضاءِ قبيله به او ياری می رساندند. به طور نمونه هنگامی که گرگ گوسفندان کسی را می دريد و او دچار دشواری مالی و معيشتی می شد يا يکی از اعضاءِ قبيله طعمه ٔ درندگان وحشی می شد يا بر اثر پيشامدهای آسمانی و جوی مانند صاعقه ( برق زدگی ) از بين می رفت ساير افراد قبيله به فرد يا خانواده ٔٔ زيانديده کمک می کردند.

اين پديده هنوز هم در زمان ما ديده می شود چنانکه در روستاها هنگامی که يکی از روستانشينان در پی حادثه يا بيماری ناقص و از کارافتاده می شود يا از بين می رود اهل روستا هر يک به اندازه ٔ توانائی خود به زيانديدگان ياری می رسانند.

هنوز هم در ميان دامپروران ما نگهداری گله ها و رمه ها را به نوبت می پذيرند در روستاها، کشاورزان درو و خرمن کوبی محصول يکديگر را بدون اجرت و پاداش به صورت کار رايگان انجام می دهند و اين کردار کم کم به شکل رسم و سنت و نوعی خويش کاری اخلاقی درآمده است. در واقع کمک رسانی، همکاری و تعاون از ويژگی های هستی انسان و زائيده ٔ زندگی اجتماعی و گروهی است.

به سخن ديگر، همراهی و همکاری انسان ها از قانون نياز انسان به انسان و همبستگی ذاتی و سرشتی آنان سرچشمه می گيرد و سيراب می شود. بايسته است يادآوری کنيم که در اين کردار اجتماعی، افراد قبيله يا مردم روستا و کشاورزان زيان وارد به اشخاص زيانديده را جبران نمی کنند، بلکه زيان روی آورده را، در حدود توانائی مالی خود، ميان خود تقسيم و سرشکن می کنند.

در واقع هدف ياری رسانان تسکين و آرام بخشی درد و رنج. زيانديدگان و دستگيری از همنوعان است و اين همان کاری است که انسان های نيکوکار و سازمان های نيکوکاری و مددرسانی در گذشته و اکنون انجام می دهند. البته اين ياری رسانی ها و نيکوکاری ها با آنچه بيمه ناميده می شود از جهت مکانيسم يا ساخت و کار تفاوت دارند. ولی به هرحال، بنياد و چيستی و درون هستی همه ٔ اين نهادها در اصل تعاون و همياری ، که بافت پيوندی زندگانی انسان ها را می سازد، ريشه و سرچشمه دارد.

بر پايه ٔ پاپيروس به دست آمده، سنگ تراشان مصر باستان در ۴۵۰۰ ق م برای کمک به يکديگر و پشتيبانی از خود در برابر حوادث و پيشامدهای زيانبار، صندوقی ترتيب داده بودند که هر يک از آنان سهمی می پرداختند و از کمک های صندوق بهره مند می شدند.

در ۲۲۵۰ ق م نيز هامورابی ، پادشاه قانون گذار بابل، قانونی برقرار کرده بود که بر پايه ٔ آن متصديان حمل و نقل، که آنان را دارماتا می گفتند، در خصوص حمل و نقل کالاها در برابر صاحبان آنها مسئوليت داشتند.

بدين معنا که دارماتا يا حمل و نقل کنندگان، که حقوق و عوارض سنگينی برای اشتغال به اين حرفه می پرداختند، بر پايه ٔ قواعد و ضوابط مقرر در برابر صاحب کالا جوابگو بودند و در صورتی که کالاها سالم و درست به مقصد نمی رسيد کيفرهای سنگينی مانند مصادره ٔ اموال و دارائی ها، به غلامی و بردگی گرفتن اعضاءِ خانواده و گاه قتل متصدی حمل و نقل در اين مقررات پيش بينی شده بود.

 اين قانون خشن و اين کيفرهای سخت و سنگين موجب شد که کمتر کسی نامزد شغل حمل و نقل کالا شود. در نتيجه کار تجارت و داد و ستد دچار رکود شد. سرانجام ضرورت و بايستگی ادامه ٔ جريان بازرگانی و داد و ستد موجب تعديل و بهبود مقررات شد و مقرر شد که اگر کالاهای مورد حمل و نقل بدون احراز تقصير متصدی باربری تلف شوند يا دزديده شوند متصدی باربری در برابر صاحب کالا مسئول نخواهد بود.

در سال های ۶۴۰ - ۵۸۸ ق م در آتن انجمن هائی ميان افراد يک صنف يا اعضاءِ گروه های فلسفی، مذهبی و سياسی به وجود آمد که آماج آنها حمايت و پشتيبانی از اعضاءِ در برابر پيشامدهای زيانبار و ناگوار بود. اين انجمن ها صندوقهای مشترکی تشکيل دادند که با دريافت سهم ماهانه از اعضاء، به هنگام ضرورت، به افراد زيانديده و آسيب خورده کمک می کردند در رم باستان نيز انجمن ها و گروه هائی وجود داشت که با تشکيل صندوق های پشتيبانی، به هنگام نياز، به اعضاءِ خود ياری می رساندند.

 وجوه گردآوری شده در اين صندوق ها که به صورت حق عضويت ماهانه يا حق ورود دريافت می شد صرف هزينه ٔ کفن و دفن اعضاءِ فوت شده می شد.